Jakie są objawy choroby psychicznej i kiedy powinny niepokoić?

Jakie są objawy choroby psychicznej i kiedy powinny niepokoić?

Kategoria Psychologia
Data publikacji
Autor
Kompas Rozwoju

Objawy choroby psychicznej powinny niepokoić, gdy są nowe, nasilają się, trwają około dwa tygodnie lub dłużej i wyraźnie utrudniają codzienne funkcjonowanie w pracy, szkole, relacjach i samoopiece. Pilnej reakcji wymagają myśli samobójcze, zachowania wskazujące na planowanie samobójstwa oraz objawy psychotyczne

Czym są objawy choroby psychicznej?

Choroba psychiczna to klinicznie istotne zaburzenie emocji, myślenia lub zachowania, które wiąże się z cierpieniem i pogorszeniem funkcjonowania. Pojedynczy gorszy dzień, przejściowy stres lub krótkotrwałe obniżenie nastroju nie oznacza jeszcze zaburzenia. Znaczenie ma pełny obraz: zestaw objawów, ich nasilenie, czas trwania, wpływ na codzienne życie oraz kontekst.

Objawy mogą dotyczyć wielu obszarów: emocji, myślenia, zachowania, snu, apetytu, energii i masy ciała, a także postrzegania rzeczywistości. Zmiany te bywają ze sobą powiązane i potrafią się wzajemnie napędzać, zwłaszcza gdy pojawia się wycofanie społeczne, bezsenność lub nadużywanie substancji.

Jak rozpoznać, że objawy powinny niepokoić?

Niepokój jest uzasadniony, gdy objawy są wyraźną i utrzymującą się zmianą względem wcześniejszego funkcjonowania, nasilają się lub nie słabną przez około dwa tygodnie, zaburzają sen, apetyt, koncentrację, energię oraz utrudniają realizację typowych zadań i relacji.

Pilna konsultacja jest konieczna, gdy pojawiają się myśli samobójcze, planowanie, przygotowania lub sygnały utraty kontroli nad bezpieczeństwem, a także omamy i urojenia. W tych sytuacjach ryzyko jest wysokie i nie wolno zwlekać z pomocą.

Jakie sygnały ostrzegawcze warto śledzić?

Do podstawowych sygnałów należą: utrzymująca się zmiana nastroju, utrata zainteresowań i przyjemności, izolowanie się od bliskich, znaczące zmiany snu lub apetytu, trudności z koncentracją i wykonywaniem zwykłych zadań, zaniedbywanie higieny i zdrowia, wzrost używania alkoholu lub narkotyków, zachowania ryzykowne i silne pobudzenie, poczucie beznadziei, winy lub bycia ciężarem.

  Co to stres pourazowy i jak wpływa na zdrowie psychiczne?

Znaczenie ma także kontekst. Objawy mogą wynikać z chorób somatycznych, zaburzeń hormonalnych, działania leków, niedoboru snu, używek lub silnego stresu, więc pełną ocenę powinien przeprowadzić lekarz, psycholog kliniczny lub psychiatra.

Co oznaczają objawy depresji, manii i psychozy?

Obraz depresji obejmuje obniżony nastrój lub utratę zainteresowań przez większość dnia, niemal codziennie, przez minimum dwa tygodnie, często z zaburzeniami snu, apetytu, koncentracji, energii oraz poczuciem winy i pesymistyczną oceną przyszłości.

Objawy manii lub hipomanii to utrzymujący się podwyższony lub drażliwy nastrój, zwiększona aktywność, gonitwa myśli, zmniejszona potrzeba snu, większa gadatliwość, zawyżona samoocena i impulsywność.

Objawy psychotyczne takie jak omamy lub urojenia wymagają szybkiej konsultacji medycznej, szczególnie gdy wpływają na bezpieczeństwo własne lub otoczenia.

Czy to chwilowy kryzys, przewlekły stres czy zaburzenie?

Chwilowy kryzys zwykle mija, gdy ustępuje czynnik wyzwalający i wraca wcześniejszy poziom funkcjonowania. Przewlekły stres może trwać dłużej, ale nie zawsze spełnia kryteria zaburzenia. O zaburzeniu mówimy, gdy utrzymuje się istotna liczba objawów, mają one duże nasilenie, trwają około dwóch tygodni lub dłużej i znacząco upośledzają codzienne działanie.

Kumulacja sygnałów ostrzegawczych zwiększa ryzyko. Połączenie wycofania, beznadziei, gwałtownych zmian nastroju, nadużywania substancji oraz wątków śmierci wymaga niezwłocznej oceny ryzyka samobójczego.

Kiedy to stan nagły wymagający natychmiastowej pomocy?

Natychmiast reaguj, gdy występują myśli samobójcze, planowanie lub przygotowania, samouszkodzenia, przymus wewnętrzny, nagła i nienaturalna poprawa nastroju po okresie rozpaczy połączona z porządkowaniem spraw, a także omamy nakazujące zrobienie sobie krzywdy.

W zagrożeniu życia dzwoń pod 112 lub udaj się do szpitalnego oddziału ratunkowego. Osoba z myślami samobójczymi nie powinna pozostawać sama. Pytanie wprost o samobójstwo nie podsuwa takiego pomysłu i może ułatwić ujawnienie zagrożenia oraz uzyskanie pomocy.

Na co zwrócić uwagę u dzieci i nastolatków?

W tej grupie częste są sygnały w postaci pogorszenia funkcjonowania szkolnego, drażliwości, konfliktów, wycofania, zmian jedzenia i snu, samouszkodzeń oraz zachowań ryzykownych. Nastrój obniżony nie zawsze jest dominujący, dlatego warto obserwować całe funkcjonowanie, a nie tylko smutek.

Jak ocenić sytuację w 5 krokach?

Po pierwsze czas. Kiedy zaczęły się objawy i czy trwają co najmniej około dwóch tygodni. Po drugie nasilenie. Czy objawy narastają i czy uniemożliwiają codzienne działanie. Po trzecie zmiana względem wcześniejszego funkcjonowania. Na ile obecne zachowanie odbiega od typowej normy danej osoby.

  Jak rozpoznać padaczkę u małych dzieci objawy mogą być mylące

Po czwarte funkcjonowanie i bezpieczeństwo. Sprawdź wpływ na pracę lub szkołę, relacje, higienę, odżywianie, sen, a także obecność samouszkodzeń, myśli, planu lub dostępu do środków mogących służyć skrzywdzeniu. Po piąte kontekst i zasoby ochronne. Oceń czynniki stresowe, choroby fizyczne, leki, używki oraz dostęp do wsparcia i gotowość do leczenia.

Pomocne są wskaźniki mierzalne: liczba dni z objawami w ostatnich 14 dniach, liczba opuszczonych dni pracy lub szkoły, liczba nocy z bezsennością, zmiana masy ciała lub apetytu, częstotliwość napadów lęku, liczba epizodów samouszkodzeń, wzrost używania alkoholu lub narkotyków, obecność planu samobójczego i dostęp do środków.

Dlaczego warto szukać pomocy jak najwcześniej?

Wczesna interwencja ogranicza nasilenie objawów, przerywa samonapędzający się cykl unikania i wycofania oraz zmniejsza ryzyko nawrotów. Zalecenia obejmują rozważenie profesjonalnej pomocy, gdy objawy są nasilone lub utrzymują się około dwóch tygodni.

Skala problemu jest globalna. W 2023 roku z zaburzeniem psychicznym żyło około 1,2 miliarda osób na świecie, najczęściej dotyczyło to zaburzeń lękowych i depresyjnych, co potwierdza potrzebę wczesnego rozpoznawania i dostępnego leczenia. Kierunek rozwoju opieki zdrowia psychicznego obejmuje większy nacisk na wczesne wykrywanie i dostęp do pomocy.

Gdzie szukać pomocy?

W pierwszej kolejności skontaktuj się z lekarzem rodzinnym, psychologiem klinicznym lub psychiatrą. W rozmowie z osobą w kryzysie mów spokojnie i bez oceniania, zapytaj wprost o myśli samobójcze, potraktuj odpowiedź poważnie i pomóż w umówieniu pilnej konsultacji. Pytanie nie zwiększa ryzyka, a ułatwia uzyskanie wsparcia.

Jeśli bezpieczeństwo jest zagrożone, natychmiast dzwoń pod 112 lub udaj się do najbliższego szpitalnego oddziału ratunkowego. Nie zostawiaj osoby samej. W przypadku braku bezpośredniego zagrożenia, ale utrzymujących się objawów przez około dwa tygodnie, zaplanuj konsultację i monitoruj stan według opisanych wskaźników.

Dodaj komentarz